Bij foley werken drie rollen samen. De foley artist speelt de geluiden na voor het beeld, de foley mixer neemt ze op en de foley editor legt ze daarna frame voor frame op hun plek en levert ze af voor de eindmix. In kleine producties doet één persoon vaak alles, maar het helpt om de taken uit elkaar te halen: elke rol vraagt andere vaardigheden. In dit artikel lees je wat elke rol precies doet, hoe een foley-sessie verloopt en hoe je zelf in een van deze rollen kunt beginnen.
Ben je nog niet bekend met foley zelf, lees dan eerst de uitleg wat foley is en waar het vandaan komt.
De drie rollen in het kort
| Rol | Waar zit je | Belangrijkste taak | Kernvaardigheid |
|---|---|---|---|
| Foley artist | Op de foley stage, voor het scherm | Geluiden uitvoeren in sync met het beeld | Timing, beweging, vindingrijkheid met materialen |
| Foley mixer | In de regiekamer | Opnemen: microfoons, niveaus, perspectief, sessiebeheer | Opnametechniek, kritisch luisteren, snel werken |
| Foley editor | Achter de montageplek | Voorbereiden, synchroniseren, opschonen en afleveren | Precisie, overzicht, kennis van de postproductieworkflow |
De foley artist
De foley artist, ook wel foley walker of foley-artiest genoemd, is de persoon die de geluiden maakt. Terwijl de scène op een scherm loopt, loopt, zit, grijpt en schuift de artiest mee met de personages. Het werk vraagt om:
- Timing: een voetstap moet precies samenvallen met de hak die op het scherm neerkomt.
- Acteren met je lichaam: dezelfde schoenen moeten een vermoeide oude man, een rennend kind en een sluipende inbreker kunnen laten horen.
- Materiaalkennis: weten welk object het gewenste geluid geeft, ook als het niet het object op het scherm is. Een klassiek voorbeeld is een leren buideltje met maizena voor knerpende sneeuw.
- Uithoudingsvermogen: een speelfilm vraagt uren voetstappen per personage, vaak op verschillende ondergronden.
Praktische technieken en recepten vind je in het artikel over foley-technieken en in de gids voor geloofwaardige voetstappen.
De foley mixer
De foley mixer is de opnametechnicus van de foley-sessie. Waar de artiest zich op het spel concentreert, zorgt de mixer ervoor dat elke take bruikbaar is en past bij de rest van de film. De titel is wat verwarrend: een foley mixer maakt meestal niet de eindmix van de film. Die eindmix doet de re-recording mixer. Je ziet de rol ook wel ‘foley recordist’ of ‘foley engineer’ genoemd worden.
Wat doet een foley mixer precies?
- Microfoonkeuze en plaatsing: vaak wordt een richtmicrofoon gebruikt die lijkt op wat op de set werd gebruikt, zodat foley en productiegeluid goed op elkaar aansluiten. Soms komt er een tweede microfoon bij voor een ander perspectief of meer ruimte.
- Perspectief bewaken: een personage in een close-up klinkt dichtbij, iemand achter in het beeld verder weg. De mixer stuurt dat met microfoonafstand en plaatsing, zodat er later minder hoeft te worden gecorrigeerd.
- Niveaus en ruis: foley bestaat vaak uit zachte geluiden. De mixer zorgt voor een goede signaal-ruisverhouding, zonder vervorming bij harde pieken, en let op storende geluiden zoals kraken van de vloer, ademhaling of ritselende kleding van de artiest zelf.
- Sessiebeheer: sporen aanmaken, takes benoemen, het beeld op de juiste plek starten en bijhouden wat er al opgenomen is. In de filmwereld gebeurt dat meestal in Pro Tools.
- Regie en feedback: de mixer is vaak het tweede paar oren van de artiest. Is de take te hard, te laat, of klinkt het materiaal niet goed? Dan wordt het nog een keer gedaan.
Waarom de foley mixer belangrijk is
Wat bij de opname misgaat, is later moeilijk te herstellen. Galm van de ruimte, een microfoon die te ver weg staat of ruis op een stil moment bepalen de bruikbaarheid van de opname. Een goede foley mixer werkt snel, zodat de artiest in zijn ritme blijft, en levert opnames af die de editor met weinig ingrepen kan gebruiken. In sommige studio’s zorgt de mixer ook voor een eerste balans of premix van de foley-sporen, maar dat verschilt per studio en productie.
De foley editor
De foley editor werkt vóór en na de opname. Het is de rol met de meeste uren achter het scherm en de minste zichtbaarheid, maar zonder een goede editor wordt zelfs perfect uitgevoerde foley niet bruikbaar.
Voor de opname
- Spotten: de film doorlopen en noteren welke geluiden nodig zijn, per personage en per scène.
- Cuelijsten maken: een overzicht voor de artiest en mixer van wat er per scène moet worden opgenomen, bijvoorbeeld ‘voetstappen personage A op grind’ of ‘jas en tas bij binnenkomst’.
- Sessie voorbereiden: de opnamesessie met beeld en de juiste sporen klaarzetten.
Na de opname
- Synchroniseren: elke voetstap en beweging op het juiste frame leggen. Ook een goede artiest zit niet overal precies op het frame, dus de editor schuift, knipt en vervangt.
- Selecteren en opschonen: de beste takes kiezen, storende geluiden verwijderen en de overgangen netjes maken.
- Ordenen en afleveren: foley wordt meestal per categorie op aparte sporen aangeleverd, bijvoorbeeld voetstappen per personage, moves (kleding) en props (voorwerpen). Zo kan de mixer bij de eindmix elk onderdeel apart regelen.
- Aanvullen: soms ontbreekt er iets na de opname. Dan vult de editor aan met materiaal uit een eigen bibliotheek of uit eerdere sessies.
De foley editor werkt nauw samen met de sound effects editor, de dialogue editor en de supervising sound editor. Hoe dat geheel in elkaar steekt, lees je in het artikel over postproductie-audio van ruwe opname tot eindmix.
Zo verloopt een foley-sessie
- Spotting en cuelijst: de editor of supervisor bepaalt wat er nodig is.
- Voorbereiding op de stage: de artiest zoekt schoenen, kleding en voorwerpen bij de personages. De mixer zet microfoons en sessie klaar.
- Opname per categorie: meestal eerst voetstappen per personage, daarna moves en dan props. Per actie worden vaak meerdere takes gemaakt.
- Controle: de mixer luistert terug, met of zonder de artiest, en beslist of het goed genoeg is.
- Editing: de editor synchroniseert, kiest en schoont op.
- Aflevering en mix: de sporen gaan naar de mixage, waar ze worden samengevoegd met dialoog, effecten, ambiences en muziek.
De volgorde en de verdeling van taken verschillen per studio. In een kleine studio is de mixer vaak ook de editor, of neemt een sound designer de foley zelf op.
Welke rol past bij jou?
- Foley artist past bij je als je fysiek, muzikaal en speels bent, een goed gevoel voor ritme hebt en het leuk vindt om met materialen te experimenteren. Ervaring met dans, theater, slagwerk of bewegen helpt.
- Foley mixer past bij je als je technisch sterk bent, graag met microfoons werkt en snel en rustig kunt beslissen onder tijdsdruk.
- Foley editor past bij je als je nauwkeurig en geduldig bent, overzicht houdt in grote sessies en het bevredigend vindt als alles precies klopt.
Voor alle drie is ervaring met een DAW en met werken op beeld nodig. Pro Tools is de gebruikelijke standaard in filmpostproductie, dus ervaring daarmee is een voordeel als je in die wereld wilt werken.
Zo begin je zelf
Je hebt geen foley stage nodig om te oefenen. Een stille, droge ruimte, een goede microfoon en een paar ondergronden zijn genoeg.
- Kies een korte scène van een film of game, zet het geluid uit en maak een lijst van alles wat je hoort of zou moeten horen.
- Neem zelf op: eerst voetstappen per personage, dan kleding, dan voorwerpen. Doe dit op beeld, niet los.
- Wissel van rol: let tijdens het opnemen bewust op microfoonafstand en niveau, alsof je de mixer bent. Leg daarna alles nauwkeurig op het beeld, alsof je de editor bent.
- Vergelijk je versie met het origineel en noteer waar het verschil zit: timing, materiaal, perspectief of balans.
Zo leer je alle drie de rollen kennen en ontdek je welke je het meeste ligt. Gebruik het resultaat als portfoliomateriaal, met een korte toelichting op wat je zelf hebt gedaan. Het verschil tussen foley en andere geluidseffecten, waar je in zo’n oefening snel tegenaan loopt, wordt uitgelegd in het artikel over foley vs. SFX.
Veelgestelde vragen
Wat doet een foley mixer?
Een foley mixer neemt de foley-sessie op. Hij of zij kiest en plaatst de microfoons, bewaakt niveaus en perspectief, beheert de opnamesessie en geeft feedback aan de foley artist over de takes.
Maakt een foley mixer de eindmix van een film?
Meestal niet. De eindmix van dialoog, effecten, foley en muziek wordt gemaakt door de re-recording mixer. De foley mixer is vooral verantwoordelijk voor de opname van de foley.
Wat is het verschil tussen een foley editor en een foley artist?
De foley artist voert de geluiden uit op de foley stage. De foley editor bereidt de sessie voor en legt de opnames daarna precies op het beeld, kiest de beste takes en levert de sporen af voor de mix.
Kan één persoon alle foley-rollen doen?
Ja, bij kleine producties gebeurt dat vaak. Dan neemt een sound designer of foley artist zichzelf op en doet ook de editing. Bij grotere producties zijn de rollen meestal verdeeld, omdat er simpelweg te veel werk is.