Foley is het opnieuw opnemen van alledaagse geluiden in sync met het beeld, nadat er gefilmd is. Voetstappen, het ritselen van kleding, een kopje dat op tafel wordt gezet: een foley-artiest speelt ze na in een studio terwijl de film op een scherm meeloopt. Je merkt het als kijker zelden op, maar zonder foley klinkt een film vreemd leeg. In dit artikel lees je wat foley precies is, waar het vandaan komt, hoe het wordt gemaakt en wie er aan werken.

Wat is foley precies?

Foley is een onderdeel van de geluidsnabewerking van film, televisie, games en animatie. Het gaat om geluiden die direct voortkomen uit wat personages doen: lopen, bewegen, dingen oppakken, neerzetten, openen en sluiten. Die geluiden worden niet uit een bibliotheek gehaald maar speciaal voor de scène opgenomen, door iemand die de beweging op het scherm nauwkeurig nadoet.

Foley is iets anders dan andere geluidseffecten. Een explosie, een schot, een auto die voorbijrijdt of een sci-fi-wapen vallen meestal onder de ‘hard effects’ of het ontworpen geluid van een sound designer. Ook de achtergrondgeluiden van een locatie, zoals verkeer, wind of een rumoerig café, horen niet bij foley: dat zijn ambiences. Het verschil wordt uitgebreid uitgelegd in het artikel foley vs. SFX.

Waarom is foley nodig?

Op de filmset draait alles om de dialoog. De geluidsman richt de microfoon op de stemmen, en alles wat de verstaanbaarheid stoort wordt zo veel mogelijk vermeden: zachte schoenen, gedempte rekwisieten, stille vloeren. Daardoor ontbreken veel geluiden in de setopname, of ze klinken dun en toevallig.

Er zijn nog meer redenen:

• Controle: met losse foley-sporen bepaalt de mixer precies hoe hard elke voetstap of beweging klinkt. Zo kan een detail worden uitvergroot om spanning te creëren of juist worden weggedraaid.
• Nagesynchroniseerde dialoog: als dialoog later in de studio opnieuw wordt ingesproken (ADR), verdwijnen ook alle geluiden die in de setopname zaten. Die moeten opnieuw worden gemaakt.
• Internationale versies: voor nasynchronisatie in andere talen wordt een aparte M&E-mix gemaakt (music and effects) zonder de originele dialoog. Alle geluiden die in de dialoogsporen zaten, moeten daarin via foley terugkomen.
• Animatie en games: daar wordt helemaal niets op de set opgenomen. Elk geluid van een personage moet worden toegevoegd.

De geschiedenis van foley

De techniek is vernoemd naar Jack Foley (1891-1967), die bij Universal Pictures werkte toen de film overstapte van stom naar geluid. Na het succes van de eerste geluidsfilms eind jaren 1920 moesten studio’s snel geluid aan hun films toevoegen. Foley en zijn collega’s projecteerden de film en voerden er tegelijkertijd geluiden bij uit, die in één keer op een spoor werden opgenomen. Zijn werk aan de musical Show Boat (1929) wordt vaak als beginpunt genoemd.

Foley bleef tientallen jaren bij Universal werken. Voor de epische film Spartacus (1960) zou hij het gerinkel van de wapenrustingen hebben nagemaakt met een sleutelbos. De term ‘foley’ raakte pas later in gebruik als vaknaam voor het werk dat hij had vormgegeven.

De techniek is sindsdien wel veranderd. Waar Foley alles live op één spoor moest uitvoeren, wordt nu per categorie op aparte sporen opgenomen, digitaal bewerkt en tot op het frame verschoven. De kern is hetzelfde gebleven: een mens die kijkt en beweegt in het ritme van het beeld.

Hoe wordt foley gemaakt?

De foley-studio

Foley wordt opgenomen op een foley stage: een akoestisch droge opnameruimte met een raam of scherm voor het beeld. In de vloer zitten vaak bakken of vakken (‘pits’) met verschillende ondergronden, zoals beton, hout, grind, zand, tegels en tapijt. Daarnaast staan kasten en rekken vol schoenen, kleding, servies, gereedschap, deuren en allerlei rommel waarmee geluiden kunnen worden nagebootst.

De drie hoofdcategorieën

Categorie	Wat het is	Voorbeelden
Footsteps (voetstappen)	Alle stappen van alle personages, afgestemd op schoen, ondergrond en tempo	Hakken op marmer, laarzen in modder, blote voeten op hout
Moves (bewegingen)	Het ruisen en schuren van kleding bij elke beweging	Een leren jas, een spijkerbroek, een regenjas
Specifics of props	Geluiden van voorwerpen die een personage aanraakt of gebruikt	Sleutels, een glas, een deurklink, papier, een tas

De werkwijze

1. Spotting: de foley-editor of supervisor loopt de film door en noteert welke geluiden nodig zijn, per personage en per scène.
2. Voorbereiding: de foley-artiest kiest schoenen, kleding en voorwerpen die bij de personages en het materiaal op het scherm passen.
3. Opname: de artiest kijkt naar het beeld en speelt de beweging na, vaak meerdere takes per actie. Voetstappen worden meestal per personage op een eigen spoor opgenomen.
4. Editing: de foley-editor legt de opnames precies op het beeld, kiest de beste takes en maakt ze schoon.
5. Mix: in de eindmix worden de foley-sporen samengevoegd met dialoog, effecten, ambiences en muziek.

Het bijzondere is dat het geluid niet echt hoeft te zijn, als het maar overtuigt. Klassieke trucs zijn halve kokosnoten voor paardenhoeven, een leren buideltje met maizena voor knerpende sneeuw, selderij of bevroren sla voor brekende botten en een paar leren handschoenen die je flappert voor vogelvleugels. Wil je zelf aan de slag, lees dan het praktische artikel over foley-technieken of de gids voor geloofwaardige voetstappen op verschillende ondergronden.

Foley artist, foley mixer en foley editor

Foley is teamwerk. In grotere producties zijn er meestal drie rollen:

• Foley artist (ook foley walker): de persoon die de geluiden uitvoert. Dit vraagt om timing, lichaamsbeheersing en vindingrijkheid. Een goede foley-artiest kan met dezelfde schoenen een zware man en een sluipende inbreker laten horen.
• Foley mixer: de technicus die de opnames maakt. Hij of zij kiest en plaatst de microfoons, vaak een shotgunmicrofoon vergelijkbaar met die op de set, zodat de foley goed aansluit bij de setopname. De mixer bewaakt ook niveaus, ruis en perspectief.
• Foley editor: bereidt de sessies voor, legt na de opname alles frame-nauwkeurig op het beeld en levert de sporen af voor de eindmix.

Bij kleine producties doet één persoon vaak alles, of maakt de sound designer zelf de foley. Foley is daarom een goede vaardigheid voor iedereen die geluid wil maken voor film of games. Meer over het bredere vak lees je in de uitleg over sound design voor beginners.

Waar wordt foley gebruikt?

Foley wordt het meest geassocieerd met speelfilms en series, maar het wordt veel breder ingezet:

• Film en televisie: van drama, waar een zacht gekraak van een stoel de spanning in een stille scène draagt, tot actiefilms, waar gevechten en bewegingen extra gewicht krijgen.
• Animatie: elk geluid van een personage moet worden gemaakt. Foley geeft getekende of geanimeerde figuren gewicht en fysieke aanwezigheid.
• Games: voetstappen op verschillende ondergronden, kledinggeluid en het hanteren van objecten worden vaak speciaal opgenomen en in variaties in de game-engine gezet.
• Documentaires, reclame en hoorspelen: ook daar worden geluiden toegevoegd of versterkt die bij de opname ontbraken.

Bekende foley-artiesten

Foley-artiesten blijven meestal onbekend bij het grote publiek, maar binnen het vak zijn er bekende namen. John Roesch is een van de bekendste foley-artiesten uit Hollywood en werkt al sinds de jaren zeventig aan grote speelfilms. Gary Hecker is een andere veelgevraagde foley-artiest met een lange lijst grote producties. Vanessa Theme Ament werkte als foley-artiest en schreef het boek The Foley Grail, een veelgebruikt naslagwerk over het vak.

De uitdagingen van foley

Het lijkt eenvoudig om over een vloer te lopen, maar foley is precisiewerk:

• Timing: een voetstap die een paar frames te vroeg of te laat valt, haalt de kijker direct uit de film.
• Geloofwaardigheid: het geluid moet passen bij het personage, het materiaal en de ruimte. Een kleine vrouw op hakken klinkt anders dan een soldaat op dezelfde vloer.
• Perspectief: een personage op de achtergrond klinkt anders dan een close-up. De mixer speelt daarmee via microfoonafstand en later in de mix.
• Subtiliteit: goede foley valt niet op. Te harde of te veel geluiden maken een scène juist onnatuurlijk.

Er wordt veel gesproken over AI en automatisch gegenereerde foley. Daarover lees je meer in het artikel over de toekomst van foley.

Veelgestelde vragen

Wat is foley?

Foley is het opnieuw opnemen van alledaagse geluiden, zoals voetstappen, kledinggeruis en het hanteren van voorwerpen, in sync met het beeld. Een foley-artiest speelt die geluiden na in een studio terwijl de film meeloopt.

Waar komt het woord foley vandaan?

Het is vernoemd naar Jack Foley, die vanaf eind jaren 1920 bij Universal Pictures geluiden live bij geprojecteerde films uitvoerde en opnam. Zijn werkwijze vormde de basis van het vak.

Wat is het verschil tussen foley en geluidseffecten?

Foley omvat geluiden die personages zelf maken en die in sync worden nagespeeld. Andere geluidseffecten, zoals explosies, voertuigen en ontworpen sci-fi-geluiden, komen meestal uit bibliotheken of worden apart ontworpen door een sound designer.

Wat doet een foley mixer?

Een foley mixer is de technicus die de foley-sessies opneemt. Hij of zij kiest en plaatst de microfoons, bewaakt de niveaus en zorgt dat de opnames qua klank en perspectief aansluiten bij de rest van de film.

Kun je foley thuis maken?

Ja. Met een goede microfoon, een stille ruimte, een paar ondergronden en wat huishoudelijke voorwerpen kun je prima foley opnemen. Het belangrijkste is een droge ruimte zonder galm en veel oefenen met timing op beeld.