Een contactmicrofoon neemt geen geluid uit de lucht op, maar de trillingen in een object zelf. Je bevestigt hem direct op een oppervlak, zoals een metalen plaat, een hek, een tafel of een instrument, en hoort zo geluiden die je met een gewone microfoon nauwelijks vangt. De meeste contactmicrofoons werken met een piëzo-element. Met de juiste ingang, een stevige bevestiging en wat experimenteren met de plaatsing haal je er bijzonder bruikbaar materiaal uit voor sound design en foley.
Wat is een contactmicrofoon?
Een gewone microfoon, zoals een condensator- of dynamische microfoon, heeft een membraan dat beweegt door luchtdrukverschillen. Een contactmicrofoon heeft geen contact met de lucht nodig: hij voelt de mechanische trillingen die door een vast materiaal lopen. Je hoort daardoor als het ware de binnenkant van een object. Een metalen hek klinkt via een contactmicrofoon bijvoorbeeld als een enorm, galmend instrument, terwijl je er met je oren alleen een zacht getik hoort.
Een bijkomend voordeel: omdat een contactmicrofoon nauwelijks luchtgeluid oppikt, heb je weinig last van omgevingsgeluid en ruimteakoestiek. Je kunt dus in een rumoerige omgeving toch een schone opname van een object maken.
Het piëzo-elektrische principe
De meeste contactmicrofoons gebruiken een piëzo-element: meestal een dun keramisch schijfje op een metalen plaatje. Piëzo-elektrische materialen wekken een kleine elektrische spanning op als ze worden vervormd. Trilt het oppervlak waarop de schijf zit, dan buigt de schijf mee en ontstaat er een signaal dat de trilling volgt. Hetzelfde principe zit in veel hydrofoons voor onderwateropnames, alleen dan in een waterdichte behuizing.
Wat klinkt anders dan met een gewone microfoon?
- Directer en droger: geen ruimte, weinig lucht. Dat is ideaal als bouwmateriaal, maar klinkt op zichzelf soms onnatuurlijk.
- Vaak middenrijk en soms dun: veel piëzo-elementen hebben een uitgesproken middengebied, zeker als ze op een verkeerde ingang zijn aangesloten (zie hieronder).
- Verborgen geluiden: het zingen van een hek in de wind, het zoemen van een koelkast of het kraken van hout onder spanning worden ineens hoorbaar.
Toepassingen in sound design
Ongebruikelijke geluidsbronnen
Contactmicrofoons zijn een favoriet van sound designers en experimentele muzikanten om materiaal te vinden dat nog niemand heeft. Probeer bijvoorbeeld:
- Metaal: radiatoren, hekken, vangrails, fietsframes, veren, bakplaten en metalen lades. Strijk erover met een strijkstok, tik met verschillende materialen of laat ze trillen door wind.
- Hout: deuren, kasten en tafelbladen. Je hoort het kraken en schuren veel gedetailleerder dan met een luchtmicrofoon.
- Kunststof en glas: buizen, flessen en bakjes. Vaak scherpe, heldere klanken die zich goed lenen voor sci-fi of interfacegeluid.
- Apparaten: koelkasten, wasmachines, ventilatoren en motoren. Hun trillingen zijn bruikbaar als drone of industriële ambience.
- Buitenobjecten: hekken en kabels die in de wind trillen, brugleuningen of verkeersborden. Neem alleen op waar je mag komen en laat niets achter.
Foley en geluidseffecten
Voor foley-technieken zijn contactmicrofoons een nuttige aanvulling. Ze leggen het gewicht en de textuur van een object vast, zoals het kraken van hout of het schrapen van metaal. Meestal combineer je zo’n opname met een gewone microfoon: de contactmicrofoon levert body en detail, de luchtmicrofoon het natuurlijke geluid en de ruimte. Gelaagd klinkt dat voller en geloofwaardiger dan elk van beide apart.
Instrumenten
Piëzo-elementen worden al lang gebruikt als pickup voor akoestische gitaren, strijkinstrumenten en percussie. Het geluid is direct en ongevoelig voor rondzingen, wat live een voordeel is. Klankmatig klinkt een piëzo-pickup minder natuurlijk dan een goede microfoon, daarom worden ze in de studio vaak gecombineerd.
Welke contactmicrofoon kies je?

| Type | Kenmerken | Voor wie |
|---|---|---|
| Zelfbouw met piëzoschijfje | Kost indicatief maar een paar euro, gevoelig voor brom, heeft een hoogohmige ingang nodig | Experimenteren en leren hoe het werkt |
| Kant-en-klare passieve contactmicrofoon | Robuuster, betere kabel en afscherming, vaak jackplug | Regelmatig gebruik in studio en veld |
| Contactmicrofoon met ingebouwde voorversterker | Gebalanceerd XLR-signaal, vaak via fantoomvoeding; voller laag en minder ruis | Field recording met lange kabels en serieuze opnames |
| Instrumentpickup | Ontworpen voor gitaar, viool of percussie, vaak met klem of montage voor het instrument | Muzikanten, live versterking |
Bekende voorbeelden bij field recordists zijn de contactmicrofoons van JrF (Jez riley French) en de Cortado van Zeppelin Design Labs, een contactmicrofoon met ingebouwde voorversterker die op fantoomvoeding werkt. Kijk bij elke contactmicrofoon naar de aansluiting (3,5 mm, 6,35 mm jack of XLR), of hij een voorversterker of buffer heeft en hoe stevig de kabel en de bevestiging zijn.
Zelf een contactmicrofoon bouwen
Een piëzoschijfje is goedkoop en verkrijgbaar bij elektronicawinkels. Je soldeert een afgeschermde kabel aan de twee aansluitingen (de keramische kern en het metalen plaatje) en zet er een jackplug aan. Een laagje rubbercoating of krimpkous beschermt de soldeerpunten en maakt het element minder gevoelig voor hanteergeluid. Zo’n zelfbouwmicrofoon klinkt verrassend bruikbaar, mits je hem op een geschikte ingang aansluit.
Aansluiten: let op de impedantie
Dit is het belangrijkste technische punt bij passieve piëzo-contactmicrofoons. Een piëzo-element heeft een zeer hoge uitgangsimpedantie. Sluit je hem aan op een gewone microfooningang, die een relatief lage ingangsimpedantie heeft, dan verlies je een groot deel van het laag en klinkt het dun en schel.
- Gebruik een hoogohmige ingang: veel audio-interfaces en sommige recorders hebben een Hi-Z- of instrumentingang. Die geeft een voller geluid.
- Of gebruik een buffer of voorversterker die voor piëzo’s bedoeld is, of een contactmicrofoon die er al een heeft ingebouwd.
- Afscherming: een passief piëzo-element vangt makkelijk brom en storing op. Houd kabels kort, gebruik afgeschermde kabels en blijf uit de buurt van transformatoren, dimmers en netstroomkabels.
Stel de gain zo in dat de pieken ruim onder 0 dBFS blijven. Contactmicrofoons kunnen bij een klap of tik ineens heel hard pieken.
Bevestigen en plaatsen

De koppeling tussen microfoon en object bepaalt voor een groot deel het geluid. Hoe steviger het contact, hoe beter de trillingen worden overgedragen.
Bevestigingsmethoden
- Kneedbare kleefpasta (zoals Blu Tack): makkelijk te verwijderen, laat weinig sporen achter en geeft goed contact. Veel gebruikt door field recordists.
- Dubbelzijdig tape of montagetape: stevig, maar kan sporen achterlaten. Test eerst op een onopvallende plek.
- Klemmen en elastiek: voor buizen, hekken, kabels en instrumenten. Zorg dat de klem zelf niet rammelt.
- Magneten: handig op ijzerhoudend metaal. Let op dat de magneet stevig vastzit, anders hoor je hem tikken.
Plaatsing
Elke plek op een object klinkt anders. Een resonerend oppervlak trilt in verschillende patronen, met plekken die veel bewegen en plekken die bijna stilstaan. In het midden van een plaat hoor je andere resonanties dan aan de rand. De beste manier om de goede plek te vinden is meeluisteren op een koptelefoon terwijl je de microfoon verplaatst en het object aanslaat of laat trillen.
Ook de ondergrond doet ertoe. Een object dat op rubber of schuim staat, kan vrijer trillen en neemt minder trillingen uit de vloer over. Wil je juist alleen het object horen, isoleer het dan van tafel of vloer.
Stoorgeluid voorkomen
- Zet de kabel vast met tape of een klem vlak bij de microfoon, zodat bewegingen van de kabel niet als trilling op het element komen.
- Raak tijdens de opname de kabel niet aan.
- Pas op met harde klappen direct op of vlak naast het element: piëzoschijfjes zijn breekbaar en kunnen barsten.
Bewerken en creatief gebruiken
- EQ: contactopnames hebben vaak een uitgesproken resonantie in het midden. Een smalle cut maakt ze rustiger; een high-pass filter verwijdert brom en rommel.
- Compressie: haalt subtiele texturen naar voren en egaliseert harde pieken.
- Reverb: geeft de droge opname een ruimte, zodat hij past bij de rest van je mix. Een convolutiereverb met een echte ruimte maakt het geloofwaardig.
- Pitch en tijd: door te vertragen en in toonhoogte te verlagen worden kleine tikjes grote, metalen impacts. Ook granulaire bewerking levert met contactmateriaal interessante texturen op; zie granular synthese voor beginners.
Gehoor en veiligheid
Monitor op een redelijk volume. Een plotselinge tik op een contactmicrofoon kan via je koptelefoon onverwacht hard binnenkomen. Draag gehoorbescherming als je harde geluiden opwekt met hamers of metalen voorwerpen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een contactmicrofoon en een gewone microfoon?
Een gewone microfoon vangt luchtdrukverschillen op, een contactmicrofoon de trillingen in het materiaal waarop hij zit. Daardoor hoor je met een contactmicrofoon geluiden van binnen een object en vrijwel geen omgevingsgeluid.
Waarom klinkt mijn contactmicrofoon dun en schel?
Meestal is hij aangesloten op een ingang met een te lage impedantie. Gebruik een Hi-Z- of instrumentingang, een buffer of een contactmicrofoon met ingebouwde voorversterker voor een voller laag.
Kun je zelf een contactmicrofoon maken?
Ja, met een piëzoschijfje, een stuk afgeschermde kabel en een jackplug. Dat kost indicatief maar een paar euro en is een goede manier om te beginnen met experimenteren.
Waarmee bevestig je een contactmicrofoon?
Kneedbare kleefpasta is populair omdat hij goed contact maakt en makkelijk loslaat. Daarnaast kun je tape, klemmen of een magneet gebruiken, zolang de microfoon stevig vastzit en niet rammelt.