Akoestische analyse: zo meet en analyseer je geluid in een ruimte

Bij een akoestische analyse meet je hoe een ruimte geluid beïnvloedt: hoe lang het nagalmt, welke frequenties worden versterkt of uitgedoofd en waar storende reflecties vandaan komen. Je speelt daarvoor een testsignaal af via je speakers, neemt het op met een meetmicrofoon op je luisterplek en laat software zoals Room EQ Wizard (REW) het resultaat uitrekenen. Dat is iets anders dan een frequentieanalyse van een opname: daar kijk je naar het geluid zelf, bij een akoestische analyse naar de ruimte. In dit artikel lees je welke begrippen je moet kennen, wat je nodig hebt en hoe je de uitkomsten leest.

Akoestische analyse en frequentieanalyse: het verschil

Beide termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze beantwoorden een andere vraag.

Frequentieanalyse van een signaal Akoestische analyse van een ruimte
Vraag Welke frequenties zitten in dit geluid? Wat doet deze ruimte met geluid?
Wat je analyseert Een opname of een live signaal De reactie van speakers plus ruimte op een bekend testsignaal
Typisch gereedschap Spectrumanalyzer in je DAW of een online tool Meetmicrofoon, audio-interface en meetsoftware zoals REW
Uitkomst Spectrum of spectrogram van het geluid Frequentierespons, nagalmtijd, impulsrespons, waterval
Toepassing Mixen, problemen in een opname opsporen, geluiden ontleden Studio inrichten, akoestische panelen plaatsen, luisterpositie kiezen

Over het analyseren van signalen lees je meer in frequentiespectrum en toonhoogteanalyse. Dit artikel gaat over de ruimte.

De belangrijkste begrippen

Impulsrespons

De impulsrespons is de ‘vingerafdruk’ van een ruimte: wat je op de meetplek hoort als er één korte klap klinkt. Je ziet eerst het directe geluid van de speaker, daarna de eerste reflecties van muren, plafond en vloer en vervolgens de uitstervende nagalm. Meetsoftware berekent de impulsrespons meestal uit een sweep, een sinustoon die in een paar seconden van laag naar hoog loopt. Alle andere grafieken worden hieruit afgeleid.

Nagalmtijd (RT60)

De RT60 is de tijd die geluid nodig heeft om na het stoppen van de bron 60 dB in niveau te dalen. In een kleine ruimte is een afname van 60 dB vaak niet goed te meten boven het achtergrondgeluid. Software meet daarom een kleiner stuk van de daling en rekent dat door naar 60 dB. Je ziet die varianten als T20 en T30. De nagalm verschilt per frequentie: let daarom niet op één getal, maar op de nagalm per octaaf- of terts-band. Een ruimte met een lange nagalm in het laag en een korte in het hoog klinkt dreunend en dof.

Frequentierespons

De frequentierespons laat zien hoe hard elke frequentie op je luisterplek aankomt. In een ideale situatie is die lijn redelijk vlak. In de praktijk zie je in het laag pieken en diepe dalen. Die ontstaan door de afmetingen van de ruimte en de plaats van speakers en luisteraar, niet door de speakers alleen.

Staande golven (roomodes)

Tussen twee evenwijdige muren ontstaan bij bepaalde frequenties staande golven. De laagste voor een bepaalde afstand ligt bij de geluidssnelheid (ongeveer 343 meter per seconde) gedeeld door twee keer die afstand. Bij een kamer van 4 meter lang is dat ongeveer 43 Hz, met veelvouden daarvan op 86 Hz, 129 Hz enzovoort. Op sommige plekken in de kamer is die toon dan veel te hard, op andere plekken bijna weg. Daarom maakt het voor het laag zoveel uit waar je zit.

Waterval en spectrogram

Een watervalgrafiek laat zien hoe lang elke frequentie blijft doorklinken. Frequenties die veel langer doorklinken dan de rest, wijzen meestal op een roommode. Een spectrogram toont hetzelfde in kleur.

Eerste reflecties en flutter echo

Eerste reflecties zijn geluidsgolven die via een zijmuur, het plafond of het bureau kort na het directe geluid bij je oren aankomen. Ze kunnen het stereobeeld vertroebelen. Flutter echo is een snel, rinkelend heen-en-weer kaatsen tussen twee harde, evenwijdige vlakken. Je hoort het als je in je handen klapt, en je ziet het in de impulsrespons als een reeks regelmatige pieken.

Wat heb je nodig?

  • Meetmicrofoon: een omnidirectionele microfoon met een zo vlakke frequentierespons, liefst met een kalibratiebestand van de fabrikant of een meetlab. Een zang- of studiomicrofoon kleurt het geluid en is minder geschikt.
  • Audio-interface: met fantoomvoeding voor de meetmicrofoon. Er bestaan ook USB-meetmicrofoons, die je direct op de computer aansluit.
  • Meetsoftware: Room EQ Wizard is gratis en veel gebruikt voor studio’s en thuisstudio’s. Er bestaan ook betaalde pakketten voor professionele akoestische metingen.
  • Je speakers en een microfoonstandaard: je meet het geheel van speakers en ruimte, op de plek waar je luistert.

Een meting met een telefoon-app geeft hooguit een grove indruk. De ingebouwde microfoon is niet gekalibreerd en filtert vaak het laag en het hoog, juist waar de problemen zitten.

Zo pak je een meting aan

Een uitgebreide handleiding voor REW, met de instellingen stap voor stap, staat in de akoestiek van je kamer meten met gratis software. Op hoofdlijnen gaat het zo:

  1. Maak de ruimte stil. Zet ventilatoren, airco en andere geluidsbronnen uit, sluit ramen en deuren.
  2. Zet de microfoon op je luisterplek, op oorhoogte en naar boven of naar de speakers gericht, afhankelijk van het kalibratiebestand.
  3. Kalibreer het niveau. Stel het volume zo in dat de sweep duidelijk boven het achtergrondgeluid uitkomt, maar niet vervormt. Een SPL-meter of de meter in de software helpt daarbij.
  4. Meet elke speaker apart en daarna samen. Zo zie je of het probleem bij één kant zit of bij de ruimte.
  5. Meet op meerdere plekken. Verschuif de microfoon een paar decimeter. Wat op alle plekken terugkomt, is een kenmerk van de ruimte; wat sterk verandert, is plaatsafhankelijk.
  6. Bewaar je metingen. Dan kun je later vergelijken wat een aanpassing heeft opgeleverd.

Uitkomsten lezen en wat je ermee doet

Wat je ziet Waarschijnlijke oorzaak Mogelijke aanpak
Smalle, hoge piek in het laag Roommode Luisterplek of speakers verschuiven, bastraps
Diep, smal dal in het laag Uitdoving door een reflectie, bijvoorbeeld van de muur achter de speaker Speakerpositie aanpassen; EQ helpt hier niet
Lange nagalm in het laag in de waterval Roommodes, te weinig laagabsorptie Dikke absorptie of bastraps in de hoeken
Lange nagalm in mid en hoog Veel harde, kale oppervlakken Absorptiepanelen, gordijnen, meubilair
Regelmatige pieken in de impulsrespons Flutter echo tussen evenwijdige vlakken Eén van de vlakken behandelen
Vroege, sterke reflectie kort na het directe geluid Zijmuur, plafond of bureau Panelen op de reflectiepunten, opstelling aanpassen

Begin altijd met de opstelling van speakers en luisterplek. Dat kost niets en heeft vaak het grootste effect. Daarna komt akoestische behandeling. Hoe je dat in een kleine ruimte aanpakt, lees je in de akoestiek van een kleine thuiskamer behandelen. Let op het verschil met geluidsisolatie: absorptiepanelen verbeteren de klank binnen de ruimte, maar houden geen geluid tegen naar de buren. Dat verschil staat uitgelegd in geluidsisolatie versus akoestische behandeling.

Meet na elke aanpassing opnieuw. Zo weet je wat werkt en voorkom je dat je panelen ophangt die weinig doen.

Wanneer schakel je een akoestisch adviseur in?

Voor een thuisstudio kom je met REW, een meetmicrofoon en wat geduld een heel eind. Bij een professionele studio, een ruimte die je verbouwt of een situatie met eisen aan geluidsisolatie, bijvoorbeeld richting buren, is een akoestisch adviseur verstandig. Die meet volgens vaste normen, kan rekenen aan constructies en adviseert over materialen voordat je gaat bouwen.

Veelgestelde vragen

Wat is een akoestische analyse?

Een akoestische analyse is een meting van hoe een ruimte geluid beïnvloedt. Je meet onder andere de nagalmtijd, de frequentierespons op de luisterplek en storende reflecties, meestal met een meetmicrofoon en software zoals REW.

Wat is het verschil tussen een akoestische analyse en een frequentieanalyse?

Een frequentieanalyse laat zien welke frequenties er in een geluid of opname zitten. Een akoestische analyse meet wat een ruimte met geluid doet, door een bekend testsignaal af te spelen en de reactie van de ruimte op te nemen.

Wat betekent RT60?

RT60 is de tijd die geluid nodig heeft om na het stoppen van de bron 60 dB in niveau te dalen. Het is de gangbare maat voor de nagalmtijd van een ruimte en verschilt per frequentieband.

Kun je een akoestische analyse doen met je telefoon?

Een app geeft hooguit een grove indruk, omdat de microfoon van een telefoon niet gekalibreerd is en vooral het laag slecht weergeeft. Voor bruikbare resultaten heb je een meetmicrofoon nodig.

Is Room EQ Wizard gratis?

Ja, Room EQ Wizard is gratis te downloaden voor Windows, macOS en Linux. Je hebt er wel een meetmicrofoon en een audio-interface of USB-meetmicrofoon bij nodig.