Active sound design (ASD) is een systeem in auto’s dat motorgeluid in het interieur versterkt of kunstmatig toevoegt via de speakers van het audiosysteem. Het geluid wordt in realtime aangestuurd door gegevens van de auto, zoals toerental, gaspedaalstand en snelheid, zodat het klinkt alsof het van de motor komt. Het is iets anders dan AVAS, het wettelijk verplichte buitengeluid van elektrische auto’s, en iets anders dan ANC, dat geluid juist wegwerkt. In dit artikel lees je hoe de drie systemen werken, waarom fabrikanten ze gebruiken en wat er voor een sound designer bij komt kijken.
Wat is active sound design precies?
Moderne auto’s zijn goed geïsoleerd. Dubbel glas, dempingsmateriaal en efficiënte motoren maken het interieur stil. Dat is prettig, maar het betekent ook dat de bestuurder minder hoort van wat de auto doet. Bij sommige auto’s past dat niet bij het karakter dat de fabrikant wil overbrengen, zoals bij sportieve modellen. Bij kleinere motoren met turbo klinkt de motor soms dunner dan het rijgevoel doet vermoeden.
Active sound design vult dat gat. Het systeem gebruikt signalen uit de auto en speelt een geluid af dat met die signalen meebeweegt. Druk je het gaspedaal in, dan stijgt het geluid in toonhoogte en volume. Rem je af, dan zakt het weg. Het resultaat is een geluid dat in het interieur klinkt als motorgeluid, maar dat geheel of gedeeltelijk uit de speakers komt.
Fabrikanten gebruiken verschillende namen voor zulke systemen. ‘Active sound design’ is een veelgebruikte term, onder meer bij Kia. Wat het systeem in jouw auto precies doet en of je het kunt aanpassen, verschilt per merk, model en rijmodus. De handleiding van de auto is daarvoor de betrouwbaarste bron.
Hoe werkt ASD technisch?
Een ASD-systeem bestaat in grote lijnen uit drie delen:
- Invoer: gegevens uit het netwerk van de auto, zoals toerental, motorbelasting, gaspedaalstand, snelheid en de gekozen rijmodus.
- Geluidsmodel: software die op basis van die gegevens een geluid berekent. Vaak gaat het om tonen die in vaste verhoudingen met het toerental meelopen (zogenoemde motororden), aangevuld met ruis en andere lagen.
- Weergave: het geluid wordt via de speakers van het audiosysteem afgespeeld, of via een aparte geluidsbron die trillingen in de carrosserie brengt.
Omdat het geluid live wordt berekend, reageert het zonder merkbare vertraging op het rijgedrag. Dat is essentieel: een geluid dat achterloopt op het gaspedaal voelt meteen nep.
Versterken of vervangen?
Er zijn twee benaderingen. Bij een verbrandingsmotor wordt het bestaande motorgeluid meestal versterkt of aangevuld: bepaalde frequenties worden benadrukt, zodat de motor voller of sportiever klinkt. Bij een elektrische auto is er weinig motorgeluid om te versterken. Daar wordt het rijgeluid volledig ontworpen, en kan het ook iets heel anders zijn dan een imitatie van een verbrandingsmotor.
Mechanische varianten
Naast elektronische systemen bestaan er ook mechanische oplossingen. Zo kan geluid van het inlaatsysteem via een buis met een membraan naar het interieur worden geleid. Ook een klepuitlaat, die bij bepaalde rijmodi meer geluid doorlaat, verandert de beleving. Dat is geen active sound design in de strikte zin, maar het dient hetzelfde doel: de bestuurder meer van de motor laten horen.
ASD, AVAS en ANC: het verschil
De drie afkortingen worden vaak door elkaar gehaald. Ze hebben elk een ander doel:
| Systeem | Waar klinkt het | Doel | Verplicht? |
|---|---|---|---|
| ASD (active sound design) | In het interieur | Rijbeleving: motorgeluid versterken of toevoegen | Nee, keuze van de fabrikant |
| AVAS (acoustic vehicle alerting system) | Buiten de auto | Veiligheid: voetgangers en fietsers waarschuwen bij lage snelheid | Ja, voor nieuwe elektrische en hybride auto’s in de EU |
| ANC (active noise cancellation) | In het interieur | Comfort: storend geluid verminderen met tegengeluid | Nee, keuze van de fabrikant |
AVAS: het buitengeluid van elektrische auto’s
Elektrische auto’s maken bij lage snelheid weinig geluid. Voor voetgangers, fietsers en vooral slechtzienden is dat een risico. Daarom moeten nieuwe elektrische en hybride auto’s in de Europese Unie een AVAS hebben: een systeem dat buiten de auto een geluid laat horen bij lage snelheden en bij achteruitrijden. Boven ongeveer 20 km/h nemen band- en windgeluid het grotendeels over.
De eisen aan dat geluid, zoals het minimale volume en hoe het met de snelheid verandert, liggen vast in Europese regelgeving en VN-voorschriften. Die regels worden af en toe aangepast. Wil je de exacte eisen weten, raadpleeg dan de actuele tekst van de Europese regelgeving over geluidsniveaus van motorvoertuigen (Verordening (EU) nr. 540/2014) en het bijbehorende VN/ECE-reglement nr. 138.
Voor sound designers is AVAS een interessante opdracht: het geluid moet opvallen en herkenbaar zijn als een naderende auto, maar mag niet irriteren in een woonwijk. Het mag ook niet klinken als een sirene of alarm.
ANC: geluid wegwerken
Active noise cancellation werkt omgekeerd. Microfoons in het interieur meten het geluid, en het systeem stuurt via de speakers een tegengeluid uit dat het storende geluid deels uitdooft. Dit werkt het best bij lage, regelmatige geluiden, zoals een brommend motorgeluid bij een bepaald toerental of laagfrequent rolgeluid. Het principe is hetzelfde als bij een koptelefoon met ruisonderdrukking. ANC en ASD kunnen in dezelfde auto samenwerken: het ene systeem haalt ongewenste brom weg, het andere voegt gewenst motorgeluid toe.
Waarom gebruiken fabrikanten active sound design?
- Rijbeleving: geluid geeft feedback. Je hoort hoe hard de motor werkt en wanneer je moet schakelen, en de auto voelt sneller en directer aan.
- Merkidentiteit: het geluid van een auto is onderdeel van het merk. Met ASD kan een fabrikant elk model een herkenbaar en consistent geluid geven.
- Stilte compenseren: door betere isolatie en kleinere motoren klinkt een auto soms te stil of te dun voor het beoogde karakter.
- Elektrische auto’s: sommige bestuurders missen het geluid als feedback. Een ontworpen rijgeluid kan die terugkoppeling geven, zonder te doen alsof er een verbrandingsmotor in zit.
Kritiek op kunstmatig motorgeluid
Active sound design is niet onomstreden. Sommige bestuurders vinden het nep, zeker als ze ontdekken dat een deel van het motorgeluid uit de speakers komt. Anderen vinden het vermoeiend op lange ritten. Daarom bieden veel auto’s de mogelijkheid om het geluid te veranderen via de rijmodus, en bij sommige modellen kun je het verminderen of uitzetten. Of en hoe dat kan, hangt af van het model.
Active sound design vanuit de sound designer bekeken
Voor sound designers is automotive geluid een eigen specialisme. Het lijkt op game audio: geluid moet in realtime reageren op parameters, zonder herhaling en zonder hoorbare overgangen. Een paar belangrijke aandachtspunten:
- Parametergestuurd ontwerpen: je ontwerpt geen vast geluid, maar een gedrag. Hoe klinkt de auto bij stationair, bij optrekken, bij gas loslaten, bij constante snelheid?
- Harmonische structuur: motorgeluid bestaat uit tonen die met het toerental meelopen. Het karakter hangt sterk af van welke tonen je benadrukt. Dat raakt aan additieve synthese, waar je een geluid opbouwt uit losse boventonen.
- Psychoakoestiek: lage tonen geven een gevoel van kracht, maar te veel laag is vermoeiend. Hoe we geluid ervaren, lees je in het artikel over psychoakoestiek in sound design.
- Vermoeidheid: een geluid dat na tien minuten spannend klinkt, kan na twee uur rijden irriteren. Testen over langere tijd is nodig.
- Integratie met de echte auto: het ontworpen geluid moet samengaan met rol-, wind- en motorgeluid en werken op het audiosysteem van de auto, op verschillende snelheden.
Het ontwerp van voertuiggeluid voor elektrische en toekomstige auto’s wordt verder uitgewerkt in het artikel over het geluid van een toekomstige auto ontwerpen. Wie zelf wil experimenteren met realtime, parametergestuurd geluid, kan beginnen in een game-engine of middleware; zie daarvoor het artikel over procedureel geluid in games.
Zelf een ASD-achtig geluid bouwen
Je kunt het principe nabootsen in een synth of DAW. Een eenvoudige oefening:
- Neem een paar oscillatoren met sinus- of zaagtandgolven en stem ze in vaste verhoudingen ten opzichte van elkaar, bijvoorbeeld een grondtoon, een octaaf en een kwint daarboven.
- Koppel de toonhoogte van alle oscillatoren aan één regelaar of macro: dat is je ’toerental’.
- Koppel een tweede regelaar aan volume en filteropening: dat is je ‘gaspedaal’. Meer gas betekent harder en helderder.
- Voeg een laag gefilterde ruis toe voor lucht en mechaniek.
- Automatiseer beide regelaars alsof je optrekt, schakelt en uitrolt, en luister kritisch: klinkt het overtuigend, en wanneer gaat het irriteren?
Dit is natuurlijk sterk vereenvoudigd vergeleken met een echt automotive-systeem, maar je leert er wel hoe geluid, parameters en beleving samenhangen.
Veelgestelde vragen
Wat is active sound design in een auto?
Het is een systeem dat motorgeluid in het interieur versterkt of kunstmatig toevoegt via de speakers. Het geluid beweegt in realtime mee met toerental, gaspedaal en snelheid, zodat het klinkt als motorgeluid.
Kun je active sound design uitzetten?
Dat verschilt per merk en model. Bij sommige auto’s verandert het geluid met de rijmodus of kun je het verminderen of uitzetten in de instellingen. Raadpleeg de handleiding van je auto voor de mogelijkheden.
Wat is het verschil tussen active sound design en AVAS?
Active sound design klinkt in het interieur en is bedoeld voor de rijbeleving. AVAS klinkt buiten de auto en is in de EU verplicht voor nieuwe elektrische en hybride auto’s, om voetgangers en fietsers bij lage snelheid te waarschuwen.
Is active sound design hetzelfde als active noise cancellation?
Nee. Active noise cancellation dempt storend geluid met tegengeluid, terwijl active sound design juist geluid toevoegt. Beide systemen kunnen in dezelfde auto tegelijk actief zijn.